KEDUDUKAN KAIDAH FIQHIYAH DALAM SISTEM EPISTIMOLOGI HUKUM ISLAM
DOI:
https://doi.org/10.55799/alusroh.v4i01.971Keywords:
Islamic Legal Maxims (Qawā'id Fiqhiyyah), Epistemology Of Islamic Law, Systems Approach, Jasser AudaAbstract
This research is motivated by the tension between the limited nature of revealed texts and the dynamic reality of social change, which positions qawa’id fiqhiyyah (Islamic legal maxims) as a vital epistemological instrument to bridge partial rulings (furu’) with the universal objectives of Sharia (maqasid). The purpose of this study is to dissect the epistemological structure of Islamic law through the lens of legal maxims, analyze their authority within the Hanafi and Shafi'i traditions, and reconstruct their relevance using Jasser Auda’s systems approach. The research method employed is normative legal research based on a library study. Data were collected through documentation of primary and secondary literature, which were then processed using descriptive-analytical and hermeneutic techniques to deconstruct the Naqli-Aqli-Systemic reasoning. The results indicate that qawa’id fiqhiyyah represent an integration of bayani (textual), burhani (rational), and irfani (ethical-spiritual) epistemologies. There is a significant methodological distinction where the Shafi'i School employs a deductive approach, while the Hanafi School tends toward an inductive approach. Furthermore, through the features of Jasser Auda’s systems approach such as cognitive nature, openness, and multi-dimensionality legal maxims are transformed from mere products of past jurisprudence into a progressive and responsive ijtihad methodology facing global challenges. In conclusion, the reconstruction of legal maxims through a systems approach enables Islamic law to remain relevant as a mercy to all creation (rahmatan lil-alamin) by prioritizing human welfare and human rights as the primary orientations.
References
Al-Razi, Muhammad Fakhruddin, and Nur Kamilia. “FITUR-FITUR HUKUM ISLAM : PENDEKATAN SISTEM ALA JASSER AUDA DALAM KAJIAN MAQASID SYARIAH.” Al-Qawaid: Journal of Islamic Family Law 2, no. 2 (2024): 116–31. https://doi.org/10.52491/qowaid.vi.125.
Ansori. Qawa’id Fiqhiyyah Dan Kontekstualisasi Hukum Islam. Edited by Ahmad Zayyadi. 1st ed. Yogyakarta: CV. Pustaka Ilmu Group, 2022.
Azizah, Laudza Hulwatun, Mita, Muhammad Wildan, Radiatul Hafifah, and Lisnawati. “Qawaid Fiqhiyyah : Analisis Berdasarkan Hubungan Dengan Tasyri ’, Urgensi Dan Perspektif Fukaha Dalam Kerangka Fiqh.” Jurnal Miftahul Ilmi: Jurnal Pendidikan Agama Islam 2, no. 3 (2025). https://doi.org/10.59841/miftahulilmi.v2i3.164.
Debora, Samanta, Azimar Syamsi, and Miftahurrahmah. “ANALISIS PEMIKIRAN HUKUM JASSER AUDA TENTANG MAQASHID SYARIAH DAN RELEVANSINYA TERHADAP PEMBAHARUAN HUKUM EKONOMI ISLAM DI INDONESIA.” Jurnal Cerdas Hukum 3, no. 1 (2024): 100–115. https://ejournal.instituthidayatullahbatam.ac.id/index.php/jurnal-cerdas-hukum/article/view/331.
Dzulhaj, Nurfajriyah, Rahmi Dewanti, and M Ilham Muchtar. “Sejarah Perkembangan Kaidah Fiqhi.” IQRA: JURNAL MAGISTER PENDIDIKAN ISLAM 3, no. 2 (2023). https://journal.unismuh.ac.id/index.php/iqra/article/view/13673.
Fadilah, Rizki, and Dhiauddin Tanjung. “KEDUDUKAN QAWAID FIQHIYAH DALAM PENETAPAN HUKUM (STUDI TERHADAP FATWA MAJELIS ULAMA INDONESIA).” YUSTISI: JURNAL HUKUM & HUKUM ISLAM 12, no. 1 (2025): 208–16. https://doi.org/10.32832/yustisi.v12i1.18995.
Fadli, Muhammad Rijal. “Tinjauan Historis: Pemikiran Hukum Islam Pada Masa Tabi’in (Imam Hanafi, Imam Malik, Imam Syafi’i Dan Imam Hanbali) Dalam Istinbat Al-Ahkam.” Tamaddun: Jurnal Sejarah Dan Kebudayaan Islam 8, no. 1 (2020): 1–20. https://doi.org/10.24235/TAMADDUN.V8I1.5848.
Fatihin, M Kairul. “Urgensi Al-Qawaid Al-Fiqhiyyah Dalam Menentukan Hukum Islam Kontemporer.” ARMADA: Jurnal Penelitian Multidisiplin 2, no. 7 (2024): 395–405. https://doi.org/10.55681/armada.v2i7.1363.
Gumanti, Retna. “Maqasid Al-Syariah Menurut Jasser Auda (Pendekatan Sistem Dalam Hukum Islam).” Jurnal Al-Himayah 2, no. 1 (2018): 97–118. https://journal.stishusnulkhotimah.ac.id/index.php/el-aailah/article/download/269/137.
Hammam. “URGENSI KAIDAH FIQHIYYAH DALAM PERUMUSAN HUKUM DAN IMPLEMETASINYA DALAM FATWA DSN-MUI.” Et-Tijarie 4, no. 1 (2017): 49–75. https://doi.org/10.21107/ete.v4i1.3900.
Hasanuddin, Ismail, and Tuan Sidek T M. “HUBUNGAN MAQASID SYARIAH, USUL FIQH & QAWAED FIQHIYYAH DALAM PENETAPAN HUKUM FEKAH SEMASA: ANALISIS BEBERAPA PANDANGAN HUKUM DAN FATWA TERPILIH DALAM ISU-ISU HALAL (The Relationship of Maqasid Shariah, Usul Fiqh & Qawaed Fiqhiyyah in the Determination Of .” INTERNATIONAL JOURNAL OF HUMANITIES TECHNOLOGY AND CIVILIZATION 9, no. 2 (2024): 167–76. https://doi.org/10.15282/ijhtc.v9i2.11664.
Hilal, Syamsul. “QAW‘ID FIQHIYYAH FURÛ‘ IYYAH SEBAGAI SUMBER HUKUM ISLAM.” Al-’Adalah 11, no. 1 (2013): 141–54. https://doi.org/10.24042/adalah.v11i2.252.
Ibrahim, Duski. Al-Qawa’id Al-Fiqhiyah (Kaidah-Kaidah Fiqih). 1st ed. Palembang: Noer Fikri, 2019.
Idrus, Ahmad. “Epistimologi Bayani, Irfani Dan Burhani.” An-Nidhom: Jurnal Manajemen Pendidikan Islam 4, no. 1 (2019): 30–44. https://doi.org/10.32678/annidhom.v4i1.4421.
Iqbal, Muhammad. “URGENSI KAIDAH-KAIDAH FIKIH TERHADAP REAKTUALISASI HUKUM ISLAM KONTEMPORER.” Jurnal EduTech 4, no. 2 (2018): 21–29. https://doi.org/10.30596/edutech.v4i2.2273.
Jalil, Abdul. “AL-JALAL AS-SUYUTI DAN KITABNYA A A-ASYBAH WA AN-NAZA’IR.” Universitas Islam Sunan Kalijaga Yogyakarta, 2004. http://digilib.uin-suka.ac.id/id/eprint/31340.
Johari, and Wahidin. Kaidah-Kaidah Fiqh Dan Penerapannya Dalam Ijtihad Medis Kontemporer. 1st ed. Yogyakarta: Kalimedia, 2022.
Lubis, Syarifuddin, Anwar Husein, and Uswatun Hasanah. “Epistimologi Hukum Islam.” JKHKP: Jurnal Kajian Hukum Dan Kebijakan Publik 3, no. 2 (2026): 461–67. https://jurnal.kopusindo.com/index.php/jkhkp.
Madina, Siti, Fatmawati, and Nur Taufiq Sanusi. “KAIDAH USHULIYYAH DAN FIQHIYYAH: FONDASI PENGGALIAN HUKUM ISLAM DARI MASA RASULULLAH HINGGA KONTEMPORER.” Al-Qawanin: Jurnal Ilmu Hukum, Syariah, Dan Pengkajian Islam 1, no. 1 (2025): 248–63. https://doi.org/10.70193/alqawanin.v2i1.12.
Mattori, Muhammad, and Rusdiana. “Konsep Maqasid Syariah Jasser Auda Melalui Pendekatan Sistem.” Setyaki: Jurnal Keagamaan Islam 1, no. 3 (2023): 112–25. https://doi.org/10.59966/setyaki.v1i3.872.
Muharamdani, Deni. “PENDEKATAN SISTEM DALAM UṢŪL AL-FIQH: STUDI PEMIKIRAN JASSER AUDA.” UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta, 2025. https://digilib.uin-suka.ac.id/id/eprint/73562/1/18300016001_BAB-I_IV-atau-V_DAFTAR-PUSTAKA.pdf.
Murti, Ari. “MENELAAH PEMIKIRAN JASSER AUDA DALAM MEMAHAMI MAQASID SYARIAH.” CITIZEN: Jurnal Ilmiah Multidisiplin Indonesia 1, no. 2 (2021): 60–67. https://doi.org/10.53866/jimi.v1i2.9.
Musarrofa, Ita, and Husnul Muttaqin. “MAQASID SHARIA JASSER AUDA THEORY : SYSTEMS APPROACH TO ISLAMIC FAMILY LAW IN THE DIGITAL ERA.” Al Hurriyah: Jurnal Hukum Islam 9, no. 2 (2024). https://doi.org/10.30983/al-hurriyah.v9i2.8979.
Musyafaah, Nur Lailatul. “Kedudukan Dan Fungsi Kaidah Fikih Dalam Hukum Pidana Islam.” Al-Jinayah JURNAL HUKUM PIDANA ISLAM 4, no. 1 (2018). https://doi.org/10.15642/aj.2018.4.1.131-146.
Muzammil, Ahmad, Syamsuri, and Achmad Hasan Alfarisi. “Bayani, Irfani and Burhani Epistemology as the Basic of Science Development in Islam.” Al-Irfan: Journal of Arabic Literature and Islamic Studies 5, no. 2 (2022): 284–302. https://doi.org/10.36835/alirfan.v5i2.5773.
Rahmatullah, and Ahmad Musyahid. “Struktur Kaidah Fiqhiyyah : Fondasi Universal Dalam Penetapan Hukum Islam.” Media Hukum Indonesia (MHI) Published by Yayasan Daarul Huda Krueng Mane 3, no. 2 (2025): 692–700. https://doi.org/10.5281/zenodo.15783168.
Ramli, Muhamad Amirol Bin, Muhammad Isma Nabil Bin Mohd Hisammudin, and Kamal Hakimi Bin Kamarulizam. “KITAB REVIEW ASHBAH WAN NAZAIR FI QAWAID WA FURU’ FIQH SYAFI’IYYAH JALALUDDIN AS-SUYUTI.” Universiti Teknologi Mara, no. January (2023). https://doi.org/10.13140/RG.2.2.11799.14248.
Saragih, Soron. “MASA PERKEMBANGAN DAN PEMBUKUAN QAWAID FIQHIYYAH.” JURNAL TAZKIYA 9, no. 1 (2020): 105–25. https://doi.org/10.30829/taz.v9i1.752.
Shadiq, Faisal Nur, and Agus Muchsin. “QAWAID FIQHIYYAH SEBAGAI LANDASAN FILOSOFIS HUKUM KELUARGA ISLAM.” JURNAL HUKAMAA 2, no. 2 (2024): 1–12. https://ejurnal.iainpare.ac.id/index.php/hukamaa.
Shaffat, Idri. “EPISTEMOLOGI KEILMUAN HUKUM ISLAM (Sebuah Tawaran Konsep Alternatif).” Al-Ihkam: Jurnal Hukum Dan Pranata Sosial 5, no. 1 (2013): 37–62. https://doi.org/10.19105/al-ihkam.v5i1.281.
Sidiq, Syahrul. “Maqasid Syari‟ah & Tantangan Modernitas: Sebuah Telaah Pemikiran Jasser Auda.” IN RIGHT: Jurnal Agama Dan Hak Azazi Manusia 7, no. 1 (2017): 140–61. https://doi.org/10.14421/inright.v7i1.1461.
Syarif, Muhammad. “Pendekatan Bayani, Burhani Dan Irfani Dalam Pengembangan Hukum Islam.” JURNAL AL-MIZAN: JURNAL HUKUM ISLAM DAN EKONOMI SYARIAH 9, no. 2 (2022): 169–87. https://doi.org/10.54621/jiam.v9i2.430.
Syarifuddin. “Maqashid Syari’ah Jasser Auda: Sebuah Sistem Pendekatan Dalam Hukum Islam Kontemporer.” Al-Mizan 17, no. 1 (2021): 27–42. https://doi.org/10.30603/am.v17i1.2061.
Yasid, A. “Epistemologi Ushul Fiqh: Antara Pembaharuan Dan Pemberdayaan Mekanisme Istinbath Al-Ahkam.” Asy-Syir’ah: Jurnal Ilmu Syari’ah Dan Hukum 45, no. I (2011). https://doi.org/10.14421/ajish.v45i1.3.
Yasin, Dikson T. “Teori Sistem Ijtihad Jasser Audah.” Tasamuh: Jurnal Studi Islam 12, no. 2 (2020): 253–431. https://doi.org/https://e-jurnal.iainsorong.ac.id/index.php/Tasamuh.
Zaki, Muhammad. “FIKIH, USHUL FIKIH DAN QAWAID AL-FIQHIYYAH DALAM LINTASAN SEJARAH.” NUR EL-ISLAM: Jurnal Pendidikan Dan Sosial Keagamaan 9, no. 2 (2022). https://doi.org/10.51311/nuris.v9i2.521.






